Strona główna Opinie i wydarzenia Chrześcijańska koncepcja wojen

Chrześcijańska koncepcja wojen

W kwestii genezy wojen w koncepcji chrześcijańskiej zachodziły w ciągu wieków zmiany. W początkach formowania się nauki Kościoła wszelkie konflikty zbrojne traktowano jako sprzeczne z istotą chrześcijaństwa. Już u schyłku starożytności rozpoczęła się epoka sakralizacji wojen, w wyniku czego świeckie, czysto społeczne zjawiska konfliktów zbrojnych, przybrały charakter zjawisk nadprzyrodzonych. Przekonanie to dominowało nie tylko w chrześcijańskiej, ale również w mahometańskiej i judejskiej myśli teologiczno-filozoficznej wieków średnich. W rozważaniach nad istotą wojen i pokoju pisarze wczesnochrześcijańscy odwoływali się głównie do przekazu biblijnego oraz filozofii Grecji i Rzymu.

W pierwszym okresie chrześcijaństwa nawiązywano głównie do tych części Nowego Testamentu oraz tych poglądów filozofów greckich i rzymskich, które bezwzględnie potępiały wojnę. Wojna jest zła – pisano – ponieważ sprzeciwia się przykazaniom boskim i zasadom Ewangelii. Uznając więc wszelkie wojny za sprzeczne z nauką Kościoła, myśliciele wczesnochrześcijańscy przeciwstawiali się przelewowi krwi. Stanowisko to znalazło swoje uzasadnienie m. in. w twórczości Tertuliana, Orygenesa i Laktancjusza. Tertulian dużo uwagi poświęcił znalezieniu odpowiedzi na pytanie: czy chrześcijanin może brać czynny udział w wojnach? W swych pismach usiłował wykazać, że istnieje wyraźna rozbieżność między zasadami moralnymi chrześcijaństwa a wymogami służby wojskowej. Problemy te podejmował także Orygenes i Laktancjusz. Obaj sądzili, że wraz z upowszechnieniem się wiary chrześcijańskiej wojny znikną z powierzchni ziemi. Laktancjusz uważał nawet, że ludzie, którzy z bronią w ręku grabią i zabijają, są zbrodniarzami ludzkości.

Naczelne hasła filozofii chrześcijańskiej ulegały stopniowej zmianie wraz ze zmianą stosunku imperium rzymskiego do chrześcijan. Kiedy w IV wieku chrześcijaństwo uznano za religię państwową, nastąpiła stopniowa ewolucja poglądów na rzecz akceptacji wojen sprawiedliwych, możliwych do przyjęcia przez chrześcijan. Spojrzenie to, popularne również w wiekach późniejszych, swój najpełniejszy wyraz znalazło w filozofii św. Augustyna. Augustyn zdecydowanie stał na stanowisku, że dążenie do pokoju jest najważniejszą potrzebą natury ludzkiej, dlatego nie można zaakceptować wojny, której celem nie jest pokój. W jego ujęciu wojna stała się naturalnym składnikiem dziejów ludzkości. W tym kontekście mówi o wojnach sprawiedliwych, których autorem jest Bóg, wojnach prowadzących do zwycięstwa dobra nad złem, a w konsekwencji – do upragnionego pokoju. Usprawiedliwione są także wojny prowadzone w interesie Kościoła. Nauczał przy tym, że do wojen sprawiedliwych państwo może się uciekać dopiero po wyczerpaniu wszystkich możliwych środków. Do wojen sprawiedliwych zaliczał wojny obronne, mające na celu przywrócenie naruszonego ładu moralnego. Akceptując wojny sprawiedliwe wskazywał również, że powinny one charakteryzować się pewną łagodnością i etyką. Św. Augustyn zakładał, że w pewnych sytuacjach udział w wojnie nie jest sprzeczny z zasadami moralnymi chrześcijaństwa. Jego poglądy wywarły wielki wpływ na późniejszą naukę Kościoła.

Również współczesna nauka społeczna Kościoła wypracowała własną teorię wojny, tzw. wojny etycznie usprawiedliwionej. Mamy z nią do czynienia wówczas, kiedy określone państwo podejmuje walkę zbrojną w obronie fundamentalnych swych praw, zagrożonych lub poddanych restrykcji, kierując się przy tym dobrymi intencjami. Do takich wojen zalicza się wojny militarnie defensywne podjęte dla odparcia agresji, wojny militarnie ofensywne dla przywrócenia naruszonych praw oraz wojny interwencyjne – dla wsparcia państwa walczącego o swój zagrożone lub naruszone prawa.

Bibliografia:
1. Borgosz J., Początki myśli polemologicznej i irenologicznej. „Oświata
i Wychowanie” 1989 nr 17, s. 8-11.
2. Borgosz J., Pokój jako wolność od potrzeb niekoniecznych. „Oświata
i Wychowanie” 1989 nr 17, s. 15-18.
3. Borgosz J., Pokój – panowanie królestwa rozumu. „Oświata i Wychowanie” 1989 nr 17, s. 26-28.
4. 7. Rosa R., Wybrane koncepcje wojny i pokoju w dziejach myśli filozoficznej. Wartości historyczne i współczesne. Cz. 1. „Przysposobienie Obronne – Obrona Cywilna w Szkole” 1993 nr 1, s. 56-61; Cz. 2 – nr 2, s. 116-122; Cz. 3 – nr 3,
s. 173-178; Cz. 4 – nr 5, s. 293-298.

/AN/